Чэслаў Немен, якому ўжо больш за 60, атрымаў больш прызнання, чымсьці хто з сённяшніх больш маладых зорак.

Ён нязменны лідэр рэйтынгу лепшых спевакоў стагоддзя польскай газеты "Polityka". І гэта ў той час, што яго апошні запіс быў выпушчаны 10 год таму.

Чаму ж Чэслаў Выджыцкі, лепш вядомы пад артыстычным імём Немен, зрабіўся жывой лягендай у Польшчы? Яго біяграфія сталася часткай палітычнай гісторыі Польшчы пад камунізмам, і яго паводзіны і стыль вопраткі сталіся часткаю поп-культуры. Яго імідж адпавядаў музыцы, якую напісаў і выканаў Немен, музыцы, якая заўсёды адрознівалася ад стэрэатыпных песень, што гучалі па радыё.

Артыстычны шлях, якім ён ішоў, можа быць параўнаны з шляхам Beatles. Пачаўшы з нуля, Немен зрабіў музычную рэвалюцыю ў Польшчы. Ён атрымаў вялікую папулярнасць і заўсёды шукаў больш складаныя музычныя формы, нават, калі некаторыя з слухачоў не разумелі іх. Ён абмежаваў публічныя выступы, каб засяродзіцца на стварэнні кампазіцый, аддаленых ад свету камерцыйнай вытворчасці.

Немен нарадзіўся 16.2.1939 ў вёсцы Старыя Васілішкі Гарадзенскай вобласці Беларусі. У 1958 ён, як рэпатрыянт з польскіх перадваенных тэрыторый, апынуўся ў Памераніі. Ён пайшоў у музычную вышэйшую школу ў Гданьску, и там жа, з выступаў у кабарэ "TO TU", пачалася яго сцэнічная кар’ера.

Першыя грамзапісы Немена, якія прадэманстравалі яго высокі, прыемны, цёплы голас, сустрэлі добры водгук публікі таго часу. Напрыканцы 1950-ых і пачатку 60-ых, у Польшчы былі папулярнымі лацінаамэрыканскія песні, іншыя стылі не атрымлівалі афіцыйнага адабрэння. Напрыклад, першы рытм-энд-блюз бэнд быў распушчаны камуністычнымі уладамі, таму што такая музыка выклікала непрадказальныя рэакцыі аўдыторыі. Джаз таксама быў падазроным, паколькі быў імпартаваным з Амэрыкі.

"Я спяваў тую (лацінаамэрыканскую) музыку, таму што яна мне падабалася, дый ня ведаў яшчэ ніякае іншае" - кажа Немен. "Да таго ж, я меў адпаведны для гэтага "прыемны" голас. Пазней, калі я зачараваўся Рэям Чарльзам, я змяніў сваю тэхніку." Немен кажа, што яго намаганні спяваць падобна Рэю Чарльзу скончыліся "хрыплым, загартаваным" голасам, якім ён карыстаўся з таго часу. "Сёння я ўжо ня здольны спяваць што-небудзь прыемна і салодка" - кажа ён.

У 1962 Немен - адзін з салістаў у "Аркестры Блакітна-Чорным". З гэтага часу яга кар’ера развівалася маланкава. Ён запісвае свае першыя хіты:"Wiem, że nie wrócisz" (Ведаю, што не вернецесь) і "Czy mnie jeszcze pamiętasz?" (Ці памятаеш яшчэ пра мяне?), апошні з якіх выканала Марлен Дзітрых у 1964. Праз год, на Рэнскім фэстывале, ён выйграў два прызы, і, нарэшце, зрабіў запіс з аркестрам Мічэла Коламбера. Адна з песень, "Sen o Warszawie" (Сон аб Варшаве) была хітом у 1966. У той час, Немен заснаваў сваю першую групу,- "Akwarele".

Значным поспехам было выкананне песні "Dziwny jest ten świat" (Дзіўны гэты свет) на фэстывалі ў Аполі. "Dziwny jest ten świat / gdzie jeszcze wciąż / mieści się wiele zła / i dziwne jest to / że od tylu lat człowiekiem / gardzi człowiek" (Дзіўны гэты свет / дзе яшчэ паўсюль / так шмат зла / і дзіўна, / што здаўна чалавекам / пагарджае чалавек). Ён спяваў крытыкам, якія ненавідзелі яго спевы, вопратку і даўгія валасы. Песня была першай такой шчырай у Польскім року, і вымушала задумацца. Слухачы Немена былі ўраджаны яго экспрэсіяй, мяжуючай з крыкам. Немен шакіраваў і іншымі сродкамі - у Аполі ён выступаў у штанах, размаляваных кветкамі і паласатым жакеце.

Напрыканцы 1960-ых, біг-біт, польская версія року, была бяскрыўдным стылем, вельмі адрозным ад стылю Роллінг Стоўнес ці Джымі Гэндрыкса. Польскія групы спявалі банальныя, аптымістычныя тэксты, музыканты апраналіся ў гарнітуры, арганізатары фэстывалю загадвалі, каб валасы выканаўцаў былі кароткія, а рэпертуар - псеўданародным. "Мой стыль працы ад самага пачатку неадрыўна звязаны з маімі паводзінамі і манерай апранацца"- казаў Немен у 1974. "Я сапраўды апранаўся экстравагантна, таму што так я лепш пачуваўся..., я не люблю канфармізм." Ня дзіўна, што моладзь абагаўляла Немена і "Dziwny jest ten świat" быў першым залатым альбомам у Польшчы.

Далейшыя поспехі прыйшлі да мастака ў 1970, калі ён запісаў "Niemen Enigmatic" з манументальнай, амаль 15-хвіліннай п’есай "Bema pamięci żałobny rapsod" (Жалобная Рапсодыя Памяці Бэма) з лірыкай, заснаванай на паэме аднаго з найбольш значных польскіх паэтаў, Кіпрыяна Каміла Норвіда. Песню можна параўнаць з лепшымі працамі Заходніх рок-груп. Яе гукі, на думку музычнага эксперта Веслава Крулікоўскага, нагадваюць Pink Floyd’аўскія "A Saucerful of Secrets" ці "In-A-Gadda-Da-Vida" Iron Butterfly. З-за навізны і арыгінальнасці альбому, Немен, які раней успрымаўся як мяцежнік, зрабіўся тэмай заняткаў у Польскіх школах.

"Jednego serca" (Адзінага Сэрца), твор, заснаваны на паэме іншага выбітнога польскага паэта, Казіміра Пжэрва-Тэтмаджэра, паказвае паварот да джазу. Уплыў джазу, з элемэнтамі вольнага джазу, можна заўважыць у іншых альбомах Немена. Гэтыя альбомы былі запісаны разам з вядомымі польскімі музыкамі - кантрабасістам Гэльмутам Надолскім і трамбаністам Анджэем Пшыбыльскім. У той жа час Немен працуе таксама з вядомым скрыпачом Міхалам Урбанякам.

У 1972 и 1973 Немен працуе на студыі CBS (зараз Sony), дзе ён зрабіў запіс трох альбомаў. Хадзілі нават чуткі, што ён меўся быць салістам вядомай групы "Blood Sweat & Tears". У 1974 ён запісаў "Mourner’s Rhapsody", альбом з удзелам Яна Гаммара і Ріка Лэйрда з "McLaughlin’s Mahavishnu Orchestra". Праз гады, на пытанне аб яго няўдалых спробах перамагчы на заходнім рынку, Немен сказаў: "Я быў надта упарты, я не пагаджаўся на адкрыта камэрцыйныя прапановы. А потым я зразумеў, што там, за мяжой, нікога не цікавіць нейкі польскі хлопец Немен, калі яны маюць тысячы такіх уласных."

У 1971 Немен купіў свой першы, вельмі просты, сінтэзатар. Праз два-тры гады ён ужо ствараў loop’ы,- музычныя фрагменты, якія паўтараюцца,- тое, што сёння - аснова для стылю "techno" і некаторых іншых. У сярэдзіне 1970-ых ён сканцэнтраваўся на стварэнні ілюстратыўнай музыкі для тэатральных п’есаў і фільмаў і пачынае выступаць з электроннымі інструментамі. У 1981, калі у Польшчы было ўсталяванае ваеннае становішча, Немен прыпыніў свае канцэрты і аднавіў толькі праз чатыры гады.

Нягледзячы на нешматлікія канцэрты, апошняе дзесяцігоддзе працы для Немена было вельмі плённым. Ён запісаў "Terra deflorata", альбом з лірыкай, натхнёнай паэзіяй Норвіду і поўным гучаннем, як у Фрэнка Заппы, Пітэра Габріэля ці Кэйта Буша. Амаль без рэкламы было прададзена больш за 100 000 копіяў альбому. Немен таксама апрацоўвае на кампутары свае ранейшыя запісы. "Dziwny jest ten świat" быў галоўным музычным матывам выбарчай кампаніі "Салідарнасці" ў 1997 годзе.

Глядзі таксама: